Free Essay

Ills

In: People

Submitted By Lyazzat007
Words 2707
Pages 11
Қазіргі әлемдік саясат және жаһандық мәселелер Әлемдік тәртіптер мен қатынастар үнемі өзгерісте. Әрбір мемлекет осы жүйеден өз орнын алуға тырмысады. Адамзаттың жалпы дамуы барлық мемлекеттер еріксіз есептесетін ортақ заңдылықтарды және даму тенденцияларын тудырады.
Әлемдік тәртіптерге жаһандық экологиялық өзгерістер, соғыстар қаупі, ядролық қауіпсіздік, азық-түлік тапшылығы, әлемдік ортақ ақпараттану, түрлі індет аурулары, индустриалдық-техникалық ортақтану, техногендік катастрофалар, халықаралық терроризм, наркотрафик, халықаралық заңсыз қару сату, халықаралық қылмыскерлік, адамдарды құлдыққа сату, діни экстримизм т.б. әлемдік қауіптер мен қайшылықтар үздіксіз өз ықпалдарын тигізіп отырды.
Ашық, ақпараттық, технологиялық қоғамдар құру жағдайында аталған қауіптер әрбір халыққа, әрбір мемлекетке және олардың азаматтарына өздерінің әсерін тікелей, немесе жанама түрде тигізеді. Әлемдік қауіптердің шиеленісуі әлемдік экономикалық, қаржылық дағдарыстарға себеп болуда. Жаһандық дағдарыстардан әрбір мемлекет зардап шегеді. Сондықтан әрбір мемлекет әлемдік дамудың ортақ мәселелерін шешуге мүдделі. Бірақта, қандай қуатты болмасын жеке бір мемлекет әлемдік мәселелерді шешуге қауқарсыз. Жаһандық қауіптер мен қайшылықтарға қарсы барлық мемлекеттердің бірлескен әрекеттері мен ортақ шаралары қажет. Әлемдік саясат мәні осындай зәруліктен туындайды. Әлемдік саясат-халықаралық қатынастар субъектілерінің, саяси акторлардың әлемдік мәселелерді, қауіптерді және қайшылықтарды бірлесіп шешуін ұйымдастырудың жолдары, бағыттары және әдістері болып табылады. Әлемдік саясат жаһандық мазмұндағы саясат. Себебі ол барлық халықтар мен мемлекеттерге ортақ саяси шындыққа тікелей қатысты.
Әлемдік саясат көпқабатты және көпжақты құбылыс. Себебі оның қызметі жаһандық өзгерістердің және жаңа құбылыстардың тууына байланысты. Мысалы, ғаламшардың жаһандық жылынуы әлем халықтарына түрлі табиғи апаттар әкелуде. Сондықтан өндірістің зиянды қалдықтарын азайтуға әрбір мемлекет мүдделі деп есептеледі. Алайда көпшілік мемлекетер өздерінің, капитал мүдделеріне әлі де болса басымдылық беруде. Өндіріс дамуда, зиянды қалдықтар өсе түсуде. Ал, әлемдік саясат адамзатты сақтау үшін әр ел өзінің эгоистік, ұлттық мүдделеріне тиым салу қажеттілігін талап етуде.
Әлемдік саясат мақсаты мемлекеттерді ғаламшарлық ортақ мәселелерді ұжымдық шешуге ұйымдастыру, олардың арасында бейбітшілік пен татулықты сақтау. Басым державалардың және трансұлттық компаниялардың ғаламдық мәселелерді шешуге бағытталған іс-әрекеттерін ортақ арнаға бұру. Әлемдік саясаттың түпкілікті, көкейтесті міндеті-адамзаттың өмір сүруіне жағдай жасау арқылы, оның тіршілігін қамтамасыз ету. Қазіргі кезеңде әлемдік басым державалардың саяси элиталары әлемдік саясат міндеттерін шешпейінше ешбір мемлекетте келешек болмайтындығын түсінуде.
Демек саясат мәнін ұғыну үшін халықаралық саясат бағыттарын, оның қалыптасуы мен дамуының заңдылықтарын білу маңызды. Сондықтан саясаттану пәні студенттердің әлемдік саясат туралы кең көлемде түсінігін қалыптастыру зәрулік деп біледі. Себебі, халықтар мен мемлекеттердің тарихи тағдырлары бір-біріне байланысты және тәуелді. Олардың өзара қатынастары мемлекетаралық деңгейде, халықаралық ұйымдар арқылы, трансұлттық корпорациялар, халықаралық үкіметтік емес ұйымдар т.б. әлемдік саяси процесс субъектілері арқылы өтеді. Әлемдік саясат акторлары қызметтері адамзаттың сақталуы мен өмір сүруін қамтамасыз етуді көздейді.
Әсіресе ядролық және жаппай қыру қаруларының басқа түрлерін қолдануға, сынауға тиым салу, оларды таратпау, сатпау мәселесін әлем мемлекеттері бірлесіп шешу қажеттілігін түсініп, ортақ шаралар жасай бастады. Әлемдік саясат соғыс қаупіне қарсы халықтардың және мемлекеттердің бірлесіп күресуі қажеттілігін сезінуден басталады десек қателеспейміз. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап әлемдік жақындасу, бірлесу, ортақтасу, мүдделердің тәуелділігі сияқты үдерістердің күшеюі тереңдей берді. Ортақ экономикалық, сауда, транспорт пен коммуникация ғылым мен ақпарат байланыстары халықтар мен мемлекеттерді өзара тәуелді ете түсті. Өзара келісіп, ортақ мәселелерді бірлесіп шешу міндеттері зәрулікке айналды. Әлемдік жаһандану үдерісі тек объетивті ғана емес, түрлі субъективті факторлар ықпалымен жылдамдай берді. Әлемдік деңгейдегі ортақ мәселелер жүйесінің қалыптасуы ХХ ғасырдың 70-80 жылдарында нақты нәтижелерін беріп жаһандық жаңа тәртіптер қалыптасты. Адамзат өркениетті бір сапалық деңгейден, екінші мүлдем жаңа сапалық деңгейге ауысты. Жаһандану үдерісі ХХІ ғасырдың бастапқы кезеңінде бұрынғыдан да әлеуетті бола түсті. Жер шары халқының саны 2010 жылғы 6,8 миллиард болса 2025 жылы 11 млрд. адамға өсуі болжануда. Өкініштісі халық өсуі тіршілік ортаның ластануымен қатарласа жүруде. Адамзаттың осылайша өсуі міндетті түрде экологиялық катастрофаға әкеледі деп есептейді сарапшылар.
Адамзаттың дамуы демографиялық дағдарыс, экологиялық қыспақ, азық-түлік тапшылығы сияқты дәстүрлі қауіптер мен қайшылықтарға қосарласқан жаңа қауіптерге душар болуда. Олар ядролық қарулардың және басқа да жаппай қыру қаруларының бақылаусыз таралуы, халықаралық терроризм, түрлі індет ауруларының жаңа түрлерінің қауіптері, адамдарды құлдыққа сату, жасырын миграция, аштық (әлем халқының 1 млрд. адамы қазір ашығуда), экстремизм, наркотрафик т.б. қауіптер мен қайшылықтар. Әлемдегі бейбітшілік пен тыныштықтың сақталуына зардаптарын тигізетін осы қауіп-қатерлерден келетін шығындарды азайтуға бағытталған тиімді де күшті саясатты басқа мемлекеттермен үйлестіре отырып жүргізуге әлемнің әрбір мемлекеті мүдделі.
Қазақстан өзінің географиялық орыналасуы жағынан әлемдік мүдделердің тоқайласқан аумағында тұр. Әлемге наша, наркотик өнімдерінің қомақты бөлігін шығарушы Ауғанстанның наркотрафигінің «солтүстік» бағытындағы Қазақстан жері арқылы ауған наркотиктері Ресей мен Батыс Европа елдеріне жол тартуда. Қазақстан әлемдік ВИЧ-СПИД індетінен тыс қала алмады. Егер 1987 жылы елде алғашқы ВИЧ - инфекциясы тіркелсе, 1996 жылы оның саны 46-ға жетті. 2009 жылдан бастап 2000-нан астам қазақстандықтар ВИЧ - инфекциясын жұқтыруда. Көршілес Өзбекстанда 2009 жылы 4016 адам, Қырғызстанда 687 адам ВИЧ-инфекциясын жұқтырған. Орта Азия мемлекеттерінде ВИЧ көбінесе инъекция жасалу кезінде таралатыны мәлім болып отыр /1/.
Соңғы 2009-2010 жылдарда бес жасқа дейінгі балалардың полимелит ауруының асқынуы байқалуда. Орта Азия халықтары үшін полимелит эпидемиясының ошағы Тәжікстан Республикасы болып отыр. Құс тұмауы, Шошқа тұмауы сияқты жаңа індеттер түрлері де шекараларды жоққа шығаруда.
Әлемдік тәртіптер мен мемлекетаралық қатынастардың өзара тәуелділік пен ортақтасу принципіне бейімделе түскендігі нақты байқалады. Әлем халықтары мен мемлекеттері жаһандық қауіптер мен мәселелерді бірлескен күшпен өзара келісім саясатымен ғана шешуге болатындығын ұғнып отыр. Әлем мемлекеттерінің жаһандық мәселелерді шешуге қатынасуы жолдары БҰҰ, ЕЫҚҰ, ШЫҰ, БСҰ сияқты халықаралық ұйымдар арқылы жүргізілсе, әлем халықтары жаһандық қауіптерге қарсы халықаралық азаматтық ұйымдар Гринпис, Халықаралық Қызыл Крест, Шекарасыз дәрігерлер, феминистік, гендерлік ұйымдар қызметтері арқылы жүргізілуде.
Мемлекеттер мен халықтар жаһандық мәселелерді бірлесіп шешу мақсатында әлемдік қауымдастық құрып отыр. «Әлемдік қауымдастығы» ұғымын алғаш рет ресми түрде 1969 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясында сөйлеген сөзінде АҚШ Президенті Ричард Никсон қолдаған. Ол,- «Бүкіл тарихи ғұмырымызды біз бірінші рет әлемдік қауымдастық болып отырмыз»,- деп көрсетті /2/. Әлемдік қауымдастықтың мақсаты-әлемдік тәртіптерге әсер ете отыра әлемдік бейбітшілік пен адамзатты сақтау болып табылады. Негізгі мақсатты орындау үшін барлық мемлекеттер әлемдік қауымдастықты нығайта беруге мүдделі болуға тиісті. Бұл ретте әлемдік және аймақтық басым державалардың бейбітшілік пен татулық үлгілерінің маңызы үлкен. АҚШ, Қытай, Ресей, Индия, Бразилия, Жапония, Германия, Ұлыбритания, Пәкістан сияқты қуатты мемлекеттердің агрессияға бармауы, әлемдік тәртіптерде бейбітшілік пен қауымдастығының жаһандық мәселелері мен қауіптерді тиімді шешу саясатын жүргізуге жағдай туғызатыны анық. Әлемдік тәртіптерде, әлемдік геосаяси құрылымда бейбітшілік әлемінің басым болуына жағдай жасайтын мемлекеттерді нағыз бейбітшілікті сүйетін мемлекеттер ретінде бағалауға болады.
Қазіргі әлемдік саясатқа қатынасатын негізгі акторлар: егеменді мемлекеттер, мемлекетаралық ұйымдар, халықаралық үкіметтік, немесе үкіметтік емес ұйымдар болып табылады. Сонымен қатар қазіргі халықаралық қатынастардың белсенді акторлары, яғни қатысушылары түрлі мемлекеттер блоктары (НАТО, ОДКБ, СЕАТО, СЕНТО, АНЗЮС), интеграциялық топтар (ЕО, ТМД) мемлекетаралық бірлестіктер (ШЫҰ, БРИК) т.б. халықаралық ұйымдар өздерінің мақсаттары мен тәуелсіздіктерін сақтай отырып әлемдік саясатқа қатысады және жаһандық мәселердің шешілуіне ат салысады.
Мемлекеттің шеңберінен тыс мәселелерді сол елдің сыртқы саясаты шешеді, айналысады. Қазіргі өзара байланыстағы дүниеде ұлттық мемлекеттер әлемдік қатынастарда өздерінің мүдделерін қорғау мақсатында басқа мемлекеттермен тығыз қарым-қатынастар жасау саясатын жзүргізеді. Ол саясат арқылы экономикалық, сауда, ғылыми-техникалық, ақпарат т.б. салалардағы байланыстар жүреді. Сонымен бірге, әлемдік қатынастарды реттеп отыратын бір жеке орталық жоқ. Барлық мемлекеттерді байланыстыратын әлемдік саясатты жасаушыда орталық жоқ. Әлемдік саясат мемлекеттердің өзара қарым-қатынастарынан стихиялы түрде қалыптасқан құбылыс. Әлемдік саясат принциптерін негізінен тең құқықтағы мемлекеттер өзара қарым-қатынастары барысында жасайды. Бірақта, мемлекеттердің қатынастары әр-түрлі. Елдің ішкі жағдайындағы сияқты әлемдік саясатқа мүдделер мен күштердің қайшылықтары ерекше ықпал жасайды. Әлемдік тәртіптер мемлекеттердің ғана емес жеке адамдардың өмірі мен тағдырына өзінің әсерін тигізіп отырады. Жеке адам әлемдік қауіптердің құрбаны болуы ықтимал. Сонымен қатар ол әлемдік ақпараттық жүйелердің өнімдерін міндетті түрде пайдаланып отырады. Демек әлемдік саясат пен әлемдік тәртіптер жеке тұлғаның өмірінде белгілі дәрежедегі ықпалға ие.
Қазіргі әлемдік саясаттың түрлі деңгейлері макро, мего, микро деңгейлері өзара байланысып біріне – бірі күшті ықпал жасап отырды.
Ұлттық мемлекеттер шеңберінен тысқары жүргізілетін, әлемдік мәселелерді реттеуге, немесе оларға ықпал етуді мақсат тұтатын саясат келесідей категориялардан тұрады.
1. Сыртқы саясат – мемлекеттің, немесе жеке халықтың сыртқы саладағы қызметі. Бұл саясат мемлекеттің басқа мемлекеттермен байланыс жасау, немесе жасамау деңгейін сипаттайды. Сыртқы саясат мемлекеттің өмір сүруіне қолайлы сыртқы жағдайларды жасауды көздейді. Әлемдік қауымдастықтан ұлттық мемлекеттің орнын табуына ықпал етеді. 2. Халықаралық саясат – мемлекеттердің халықаралық аренада бірлескен қызметі болып табылады. Саясаттың бұл саласы мемлекеттерді оларға ортақ мәселелерді бірлесіп, келісімдер арқылы шешу жолдарын көрсетеді. Халықаралық саясаттың елдер мен халықтар арсындағы өзара тәуелділіктің, шешімін табу үшін халықаралық әріптестікті талап ететін мәселелердің көбеюіне байланысты маңызды арта түседі.
3. Мемлекетаралық саясат – жекелеген мемлекеттердің арасындағы қатынастар жүйесін белгілейді. Бұл саясат мемлекеттердің органдарының, қызметтерінің және өкілдерінің (президент, парламент, үкімет, сыртқы істер министрілігі, кеден т.б.) екі мемлекетке ортақ мәселелерін өзара келісіп шешулерінің жолдарын анықтайды.
4. Ұлттық мемлекет үстіндегі саясат (наднациональная политика) – жекелеген мемлекеттердің өздерінің кейбір егеменді құқықтарын өз еріктерімен халықаралық ұйымдарға беруімен сипатталады. Мысалы, мұнай бағасын халықаралық нарықта реттеу құқығы. Сыртқы, әлемдік саясаттың бұл бағыты Қазақстандық саясаттану ғылымында әлі зерттелген жоқ
5. Мультиұлттық саясат- бірнеше, немесе одан көп мемлекеттерден құралған біріккен саясат субъектілерлінің халықаралық қатынастарға ықпал етуі (ЕЫҚҰ, ЕО, ШЫҰ, БРИК). Бұл саясаттың субъектілері ұлттық мемлекеттер болып табылады.
6. Трансұлттық саясат – мемлекеттік емес саясат акторлары мен субъектілерінің: партиялар, кәсіподақтар, әлемдік діндердің ұйымдары, халықаралық үкіметтік емес ұйымдар, трансұлттық корпорациялардың т.б. халықаралық аренада қызмет етуі.
Аталған категориялардың барлығы әлемдік, немесе халықаралық саясат ұғымының түрлі аспектілерін, қырларын көрсетеді. Ал, әлемдік, халықаралық саясат ұғымына келетін болсақ бұл ұғым халықаралық құқық суъектілерінің (мемлекеттер, мемлекетаралық және мемлекеттік емес ұйымдар, одақтар, діни ұйымдар, трансұлттық ұйымдар мен корпорациялар т.б.) соғыс және бейбітшілік, адамзаттың сақталуы, жалпыға бірдей қауіпсіздікті қамтамасыз ету және қарусыздану, ұлттық, аймақтық, жаһандық қайшылықтардың алдын алу және реттеу, қоршаған ортаны сақтау, аштық пен ауруларды азайту және басқа да әлемдік қайшылықтарды шеше отырып адамзат үшін әлемде неғұрлым әділетті тәртіптер орнатуға бағытталған мақсатты қызметін көрсетеді.
Әлемдік, немесе халықаралық саясат – халықаралық қатынастардың негізгі субъектілерінің бірлескен саяси қызметі болып табылады. Әлемдік саясат мәні мен мазмұны БҰҰ, ЕО, ЕЫҚҰ, АМҰ (американ мемлекеттерінің ұйымы), АМҰ (африкандық мемлекеттер ұйымы) Социалистік интернационал, Гринпис т.с.с. ұйымдардың қызметтерімен анықталады. Сонымен қатар әлемдік қауымдастық бірігіп жасаған заңды органдар мен ұйымдардың қызметтері арқылы әлемдік саясат іске асады. Әлем мемлекеттерінің өзара қарым-қатынастар жасаудың принциптері мен жолдарын анықтайтын әлемдік саясат халықаралық қатынастарды реттеудегі шешуші фактор болып табылады. Әлемдік саясат әлем халықтарының гуманитарлық, ізгілікті ойлауының ортақ жетістігі болып табылады. Техногендік, экологиялық мазмұндағы әлемдік қауіптер ХХ ғасырдың екінші жартысында ғана маңызды болды. Ал, одан бұрын ХІХ ғасырдың аяқ кезі мен ХХІ ғасырдың басында негізгі жаһандық қауіп әлемдік соғыстар қаупі болатын. Мемлекеттер өзара қайшылықтарын түрлі соғыстармен шешіп келді. Әлем тарихында мыңдаған соғыстар белгілі. Соның ең ауыры 1914-1918 жылдардағы бірінші, және 1939-1945 жылдардағы екінші дүниежүзілік соғыстар болатын. Екі дүниежүзілік соғыста ғана 100 миллионан астам адам қырылған болатын. Сондықтан әлем халықтары мемлекеттер арасында бейбітшілікті сақтау қажеттілігін алдымен сезінді. Әлемдік саясат соғыс және бейбітшілік мәселесін әлем мемлекеттерінің ортақтасып шешуімен басталады деп есептеуге болады.
Әлемдегі бейбітшілікті сақтау үшін дамыған мемлекеттер адамды және оның құқықтарын қорғауды міндет деп таниды. Осы негізінде әлем мемлекеттерінің озық елдері өздерінде құқықтық мемлекет және қоғамдық өмірді демократияландыру үдерісін бастады. Адам мәселесі өркениетті мемлекеттерді бір ортаға жинақтайтын, өзара консенсусқа, түсіністікке жетелейтін фундаменталды, өзекті мәселеге айналды. Өркениетті мемлекеттердің ықпалымен әлем халықтары адам құқықтарын қорғайтын саяси билік жүйелерін қалыптастыра бастады. Әлемдік ортақ мәселелерді шешу ғасырларға созылған әлемдік ізгілікті, әділетті тәртіптер орнатуға деген әлем халықтарының құлшынысының негізінде қалыптасады. Ал, әр елдегі адам мәселесін шешу және оның құқықтарын қорғау үшін жаһандық мәселелерді шешу және жаһандық қауіптермен күресу қажет болды.
Әлем халықтары мен мемлекеттерінің демократиялық құндылықтар негізінде топтасуына XVIII ғасырдың соңында болған Ұлы Француз революциясының 1789 жылғы «Адам және азамат құқықтарының Декларациясы», БҰҰ 1948 жылы қабылдаған «Адам құқықтарының жалпыға ортақ Декларациясы», 1966 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған «Экономикалық, әлеуметтік жәнемәдени құқықтар туралы халықаралық пакт», 1975 жылы Хельсинкиде қабылдаған «Европадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық Кеңесінің Қортынды актісі» т.б. құжаттар көмектесті. Қазақстанның әлемдік мәселелерге үлесін ЕҚЫҰ VII Астана саммитінде қабылдаған Декларациясынан байқаймыз.
Аталмыш құжаттарды әлем халықтары мен мемлекеттерінің адамзатты сақтау үшін бейбітшілік пен соғыс мәселесін шешу жолындағы тәжрибесі синтезделді. Адам құқықтарын қорғау, демократия мен бейбітшілік үшін күрес ғаламдық саясат принциптерін айқындап берді. Адамзаттық тағдыр ортақтастығы мәселесі барлық халықтар мойындайтын бірінші басымдылыққа айналды. Әлем мемлекеттері ортақ азаматтық мәселелерді бірлескен күшпен шешпейінше тұрақты даму болмайтындығын түсінетін дәрежеге жетті. ХХІ ғасырда жаһандық мәселелердің күрделене түсуі әлем мемлекеттерінің әлемдік саясатпен айналысуға деген зәрулігін тіптен күшейтіп жіберді.
Әлемдік саясат халықаралық экономикалық, саяси, мәдени-ақпараттық, технологиялық байланыстардың жаңа деңгейге трансформациялануының нәтижесінен туды. Жаһандық мәселелер ұлттық мемлекеттік шекара көлемінде мүлдем шешілмейді. Көптеген күрделі мәселелер барлық мемлекеттерге ортақ жаһандық жүйеге айналып, жалпы әлемдік сипат алуда. Әлемдік мәселелерді шешу үшін әлемдік саясат мемлекеттердің шаруашылықтарының даму динамикасына, интеграциялық үдерістерді нығайтуға ықпал етуге тырысады. Осы арқылы әлемдік шаруашылық пен әлемдік нарықта мемлекеттердің өзара тәуелді байланысы күшейді. Бұл жағдай саяси қатынастардың бейбітшілік жолымен дамуына экономикалық тірек болады.
Әлемдік саясат, жеке мемлекеттердің саясатының жәй ғана жиынтығы емес. Ол жекелеген халықаралық қатынастар субъектісінің де саясатына сыймайды. Сонымен қатар әлемдік саясат халықтар мен мемлекеттердің ортақ, жалпы мақсат-мүдделерін тоқайластырып, түйістіріп халықаралық қатынастардың барлық элементтеріне өзінше жеке әсер етеді. Жаһандық саясаттың барлық элементтері бірімен-бірі байланысты, өзара тәуелді бола отыра біртұтас құбылыстың жеке бөлшектері ретінде қызмет істейді. Әлемдік саясаттың тиімділігі оны жасайтын мемлекеттердің ортақ қауіптерді түсіну дәрежесіне, жағдайды түзетуге бағытталған белсенді саясат ұстануына байланысты. Мемлекеттің сытқы саясаты әлемдегі болып жатқан өзгерістерге жауап бере алуының маңызы зор. Әлемдік шындықтарға нақты, әділетті бағасын беру арқылы мемлекеттер өздерінің қызметтерін үйлестіруге мүмкіндік алады. Жаһандық қауіптер мен қайшылықтарды бағалауда ортақ мәселеге келу арқылы мемлекеттер олардың бетін қайтарудың біріккен шараларын жасау саясатын күн тәртібіне қояды.
Әлемдік саясатты ішкі саясат сияқты орталықтанған билік басқармайды.. Сондықтан әлемдік саясатқа қатысушы акторлар әлемдік шындықтарға сәйкес өз беттерінше қызмет етеді. Сондықтан әлемдік саясаттың тәуекелі көп. Әлемдік саясаттың бір субъектісі екінші субъектісінің не істеп жатқандығын да біле бермеуі мүмкін. Әр мемлекеттің сыртқы саясаты сол елдің ұлттық мүдделерінен туындайтын нақты және анық міндеттер болса әлемдік саясат субъектілерінің қызметі стихиялы жүреді. Оның бағыт-бағдарын анықтап, әрбір субъектінің шешетін мәселелерін белгілеп отыратын әлемдік саясаттың орталығы жоқ. Әлемдік саясат-әлем мемлекеттерінің жаһандық қауіптерімен мәселелерді бірлескен күшпен шешу қажеттілігін түсіну құбылысы. Әр мемлекет өзінің қуатына және мақсаттарына қарай әлемдік тәртіптерге ықпал етуді көздейді. Адамзаттың тағдырының ортақтастығын түсіну, әлемдік қатынастарды бейбіт жолмен реттеуге құлшынысты тудырады. Өзара жауласу, теке-тірес, күш көрсету, басқа әлсіз мемлекеттерге зорлық жасау әлемдік тәртіптерге қауіпті екендігі халықтар түсіне бастады.
Сол себепті әлемдік саясат жаһандық тәртіптерді реттеуші ерекше саясат түрі болып табылады. Әлемдік саясат принциптерінің жалпылық сипаты бар дедік. Бірақта оларды орындауға әрбір мемлекет міндетті емес. Халықаралық нормалар мен құқықтары белгілейтін құжаттарға қол қойған мемлекеттер ғана өз міндеттерін әлемдік қауымдастық алдында орындап отыруға міндеттеме алады.
Әлемдік саясаттың күнделікті мақсаты - әлемдік тәртіпте бейбітшілікті, тұрақтылықты, демократияны сақтау. Сонымен қатар оның көздегені әлемдік саясатқа қатысушы субъектілердің барлығының мүдделі тоғысатын халықаралық орта жасау. Мүдделердің ортақтастығы, адамзатты сақтауға деген зәрулік көптеген мемлекетердің жалпыадамзаттық мүдделердің басымдылығын мойындауына әкеліп отыр.
Сонымен қатар әлемдік саясатты әлемдік билік үшін күресетін, әлемдік тартыстардан, әрбір елдің өздеріне тән геосаяси күрестерінен, түрлі бәсекелестіктер мен мүдделер қайшылығынан тысқары алып қарасыруға болмайды. Әлемдік саясатта АҚШ, Қытай, ЕО, Ресей сияқты алпауыт мемлекеттердің үстемдігі байқалады. ХХ ғасырдың 50-90-шы жылдары мысалы, әлемдік саясатта екі басым полюс АҚШ пен Кеңес Одағы болды. Кеңес Одағы күйрегеннен кейінгі ХХ ғасыр аяғы мен ХХІ басы бір полюстік әлемдік саясат болды. Ол АҚШ-тың басым болуымен сипатталады. Ал, 2005-2010 жыдардан бастап әлемдік саясатта көпполюстік қатынастар басым болуда. әлемдік қатынастарды айқындаушы күштер қатарына жоғарғы аталған мемлекеттермен қоса Үндістан, Жапония, Бразилия сияқты жылдам дамушы елдер ықпалы арта түсуде. Әлемдегі өзгерістер үздіксіз процесс. Онда ұдайы жаңа, табиғаты күрделі құбылыстар пайда болуы заңдылық. Әлемдік саясат субъектілері осы әлемдік өзгерістерді, мәселелерді, қайшылықтарды танып білуге және оларды шешу ісіне, немесе қауіптерді азайту шараларына әлем мемлекеттерін жұмылдырып отыруға міндетті.
Әлемдік тәртіптерді реттеп отыратын Әлемдік Үкімет құру жоспары әзірше футурологтардың ғана ойларында. Бірақта, әлемдік мәселелер мен тәртіптердің өзгеруіне әлемдік қауымдастықты дайындайтын БҰҰ, ЕЫҚҰ, АЕО, Ислам конференциясы сияқты халықаралық ұйымдар бар. Олар әлемдік саясаттың негізгі принциптері мен бағыттарын әлем мемлекеттеріне танытуға және мойындатуға ат салысып келеді. Бірақта, әзірше бірде бір халықаралық ұйым әлем мемлекетеріне міндетті шараларды іске асыруға мәжбүрлей алып отырған жоқ. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің шешімімен болатын санкциялардың өзінің орындалуы ойдағыдай емес. Әлемде әділетті тәртіптер орнады деп айтуға ертерек.
Елеулі кемшіліктерге қарамастан әлемдік саясат өркениетті адамзат пен дамыған мемлекеттер ықпалымен біртіндеп ізгіленіп, гуманизацияланып келеді. Ол адамдарды ұлттық, нәсілдік, мемлекеттік, әлеуметтік-таптық тегіне қарамастан жаһандық мәселелерді бірігіп шешуге бастап келеді. Адамдардың бостандығы мен теңдігіне негізделген әлемдік саясаттың қазіргі мақсаттары: халықаралық қауіпсіздік жүйесін жасау, мемлекетаралық қатынастарда күш көрсету, зорлыққа жол бермеу, халықтар арасындағы сенім мен бейбітшілікке бастайтын қатынастарды қалыптастыру, жаппай қырып жоятын және ядролық қарулардың таралуына жол бермеу, әлемдегі қорқыныш пен үрейді, өзара жауласуды тоқтату сияқты жеке адамдар мен халықтардың бейбіт және тыныш өмір сүруін қамтамасыз ету. Ең бастысы әлемдік саясат жаһандық бейбітшілікті қамтамасыз етуге тиісті. Әлемдік басым державалардың әлсіз мемлекеттерге қарсы зорлыққа бармауының, ұлттық мүдделерін адамзаттың мүдделерге бағындыруының маңызы арта түсуде. Ол үшін әлем халықтарының, әлем азаматтарының бейбітшілік пен адам құқығы идеяларының платформасында топтасу қажет. Әлемдік саясат әлемдік қатынастар сияқты аса күрделі құбылыс. Оның ойдағыдай шешімін табуы тіптен қиын. Сондықтан әлем мемлекеттері мен халықтары жаһандық мәселелер мен қауіптерге қарсы әлемдік саясаттың тиімділігін арттыра беруге мүдделі. Онсыз әлемдік тыныштықты сақтау мүмкін емес.…...

Similar Documents

Free Essay

Mentally Ill Inmates

...Introduction 3 Population of Mentally Ill Inmates in the Correctional Facilities 3 Mentally ill inmates: The Cost 4 The Treatment of Mentally Ill Inmates 6 Selection Process for Mentally Ill Inmates 7 Isolation and Restraints 9 Conclusion 11 References 12   Introduction When a person thinks about a correction facility many only think that there is only regular criminals that are perfectly well, but what they neglect to know is that it is also housed with mentally ill inmates as well. Many of the people has been brained washed by media and movies that prisoners are to be normal criminals who have done things wrong in which has lead into a correction facility but what the fail to publicize is that they are also house by people who are not mentally stable, and who may receive different treatment from regular inmates. Correctional facilities have many types of inmates and undergo various dilemmas therefore they must try to deal with the cost of the inmates, provide different treatment and must undergo special screening in order to determine if they are ill or not. Population of Mentally Ill Inmates in the Correctional Facilities The country that has the greatest rate of adult imprisonment is the United States; it has 2.2 million presently in the correctional facilities (Annaceri, 2007). Individuals with psychological problems have been progressively more imprisoned within the last three decades, most likely the consequence of the deinstitutionalization of the state......

Words: 2481 - Pages: 10

Premium Essay

The Mentally Ill

...The Mentally Ill Veronica Rhodes HCA 430 Special Populations Instructor Avi Stein June 23, 2012 The Mentally Ill Mental illness includes many different illness that affect a person’s feelings, thinking, and daily functioning. “Serious mental illnesses include major depression, schizophrenia, bipolar disorder, obsessive compulsive disorder (OCD), panic disorder, post traumatic stress disorder (PTSD), and borderline personality disorder. Mental illnesses can affect persons of any age, race, religion, or income. Most people diagnosed with a serious mental illness can experience relief from their symptoms by actively participating in an individual treatment plan” (NAMI, 2011). For years, the mentally ill have been the misunderstood population. There was a time when people locked away the mentally ill because they were not accepted and not to be a part of society. Many people did not understand what was going on with the mentally ill and really did not take the time to understand the disease process. For a while the mentally ill were thought of as being just a little different, the severity of their illness was not being recognized. Now that there are several advances in science, medicine, and the human body, mental illness is a little more understood. Many people no longer dismiss the mentally ill and realize that the mentally ill really do have serious issues that need to be addressed and not just swept under the rug. There is no need for......

Words: 1897 - Pages: 8

Premium Essay

Mentally Ill

...Helpful Program for Mentally Ill Patients Carlethia Gordon HCA 430 Special Populations Instructor: Jeanatte Maxey September 30, 2013 This paper is to analyze the vulnerable population of mental illness. In my community there are a lot of mental ill people. There are facilities that try to help but there needs to facilities that make patients feel at home while in their care. It is my duty to build that type of program. It would be much similar to some that already exist but it will be something more special about this program that makes it stand out. The further you read you will see how this will take place. Now most facilities or institutes do not provide love they just provide medication and care. In my program there will be equal attention to all patients and then there won’t be just giving out medication there will be counseling sessions available also. The program will be for 24hours a day. The staff that I encounter will be fully trained. As the Red Cross provides me with an outline of what is taking place in my community it boost my motivation up to lend my helping hand of those who need more and better special care (Donley & Wright, 2012). This program is for anyone that is mentally ill but mostly for those are abandoned by love ones because they are different and don’t have any time to understand their problems so they are put on the streets. Statistics show that patients are stretching worldwide from......

Words: 1943 - Pages: 8

Premium Essay

Is Ict Cause Social Ills?

...today's many social ills. What is your opinion? Support your answers with examples. You should write at least 350 words. *gulp bismillah... Innovation and development in our country have caused many changes especially in various technologies. We are now merging the era where (ICT) Information and communications technology has come crucial to our daily live, however this arrogation for (ICT) to be one major component in almost each and every single activity of our routines. Subsequently, when the goods of (ICT) outshine the cons we tend to be blinded by the replenishment it brings to our country. As for example, we can see how (ICT) improves our administration system, educational system and not forgetting our economy. Virtually the benefits outstandingly overshadowing the negative resolutions in which (ICT) possess, none has the integrity to acknowledge this due to the (ICT) contribution towards our world. According to Cambridge Dictionary (ICT) is where massive exchange of information or data occurs anywhere and anytime. Indeed, it does brings a lot of benefits to our daily life, notwithstanding what if the "information" or "data" we are referring to can be contagiously negative to the vulnerable stakeholders? Interrogating who could they be? Whether we realise it or not the most affected by the (ICT) which left venomous impact as it is poisoning their mind and slowly corrupting it. Perplexed, (ICT) has been causing many social ills in reality, despite......

Words: 1380 - Pages: 6

Premium Essay

Social Ill

...SOCIAL ILLS (EDITED) Edit 0 5 … Dear Students, Please transfer all the relevant information from the previous page to this page. You may edit your work before we publish. GROUP 3 - SOCIAL ILLS AMONG TEENAGERS I) INTRODUCTION Now, our world is not a safe place to live. Social ills are common to everybody. There are many social ills. Who committ them? Mostly, teenagers are the one to be blame. However, we cannot put blame totally to teenagers. There are many factors of this social ills. 2) TYPES OF SOCIAL ILLS a) Smoking Smoking becomes a growing trend in the youth community. Both girls and boys are smoking because they think it is cool. The four reasons that cause many teenagers to start smoking are peer-pressure, image projection, rebellion, and adult aspirations. b) Alchohol The age when young people are taking their first drink is becoming lower each year.That's why we see the consequences in terms of antisocial behavior, school failure, attention deficit, learning disabilities and road accidents among the teenagers c) Drug Abuse Drugs have becoming popular amang teenagers today. Adolescents are curious and venerable, and there is peer pressure to experiment, and there us a temptation to escape from conflicts. The use of drugs by teenagers is the result of a combination of factors such as peer pressure, curiosity, and availability. Drugs addiction among adolescents in turn leads to depression and suicide. d)Fighting Physical fights typically......

Words: 391 - Pages: 2

Free Essay

Civil Commitment and the Mentally Ill

...provide an ultimate opinion as to whether a person is mentally ill. Unfortunately this can’t be done without backlash from the public. Psychologists are needed to speak for the criminally insane so that the illness can be managed if needed. There isn’t any fixing of the issue at hand if they are locked away in a prison system. The use of psychologists helps determine whether a person should be charged with the crime they committed. The public belief taints these decisions in a way because many believe that anyone who pleads the insanity defense will automatically get off. “In fact, very few defendants actually succeed with the insanity defense. Among those who are found guilty by reason of insanity, virtually none are let off” (Lally, 1997). It is a common misconception. Some of the ethical issues associated with psychologists opinions would be the disregard for the actual mental state of the accused. The story of Timothy Souders pointed out the lack of actual attention that some prison psychologists paid to the inmates. Many prisoners were labeled as malingers (or fakers). Instead of being treated for obvious symptoms of delusion Souders was chained to a table for several hours out of the day. He was treated as if he were a violent offender in a solitary cell. These actions resulted in his death. Neglect seems to be one of the biggest ethical issues when it comes to mentally ill criminals. When a mentally ill person is not seen as insane and is convicted of their......

Words: 1073 - Pages: 5

Free Essay

Assisted Suicides: the Terminally Ill

...Running head: Assisted Suicides Assisted Suicides: The Terminally Ill Brenda Anyanwu Paul D. Camp Community College Medical Law and Ethics, MDA 207 Mrs. Joe Martino July 22, 2009 Abstract In a recent study it had been reported that older American had increased from 58,000 in 1950 to an estimated number of 11.0 million by 2012. Our past history have shown that our country laws on assisted suicides are continually be more and more rejected of nearly all efforts to permit it. This country has engaged in intensified debates about the legality, morality and practicality of patient being assisted suicides from healthcare providers, and if people have the duty to die and take his or her life before death occurs. With media covered views about if a terminally ill people have this right, it questions our Nation’s Constitutional rights and the patients Fourteenth Amendment rights. On medical ethics view it draws a sharp line between passive euthanasia and active euthanasia. Assisted Suicides: The Terminally Ill Today, the baby boom generations that are growing older are experiencing terminal diseases. Most of them do not want to suffer from being on ventilator machines, tested with experimental drugs, depression, being a financial burden, losing their body functions; and medical treatment that help them sustain life. These patients do not wish to put their families through the emotional rollercoaster of suffering and...

Words: 1096 - Pages: 5

Premium Essay

Deinstitutionalization of the Mentally Ill

...Deinstitutionalization of the Mentally Ill Ed Long HSM/210 Deinstitutionalization of the Mentally Ill How did deinstitutionalization affect New York State? After the closing of mental institutions in 1954 mental patients were discharged in the community to live normal and productive lives. At the time the number of patients released overwhelmed community services. From the time deinstitutionalization started to present day, patients being released into the community, it was and still is being opposed. Some of the affects that deinstitutionalization has on the community is it evokes local fear, diminishes personal security and higher local and state budgets. When patients were released into the community they were not prepared to serve the number of patients released therefore making a lot of them homeless, in prison and were warehoused in a different way in single- room occupancy hotels or shelters. On average these people die 20 to 25 years earlier than the general population. There have been several studies done since the start of deinstitutionalization to show the serious public health problem. Some of the natural causes of death, but preventable were cardiovascular disease, complications from diabetes and metabolic syndrome, respiratory disease due to heavy smoking, and infections including HIV/AIDS and tuberculosis. Last but not least, deinstitutionalization was often linked with community's reaction and negative attitudes, prejudice,......

Words: 308 - Pages: 2

Premium Essay

Mentally Ill in Prison

...Mentally Ill in Prison PSCH/610 Mentally Ill in Prison Abstract The increase in incarcerated individuals with mental illness in the preceding decades has made the prison system a prevalent mental health provider even though they are not prepared or equipped for such task. Prison life is tough on an individual’s mental health; overcapacity, lack of privacy, violent behavior, lack of activity, inadequate health services, seclusion from family and friends, and the insecurity of what life holds after prison contribute to the inmate’s mental health. Inmates whose judgment is altered or impaired by depression, bipolar disorder, schizophrenia, and other severe mental illnesses are impacted more severely by the tribulations of prison life. Inadequate mental health services is also something mentally ill inmates face, this absconds them undertreated or mistreated. Numerous prisoners do not receive proper psychotropic medication due to the lack of mental health services and care, further impairing their capability to function. The security mission of prisons tends to overlook mental health considerations. Prison rules and codes of demeanor teach staff about security, safety, supremacy, and power. Coordinating the needs of the mentally ill with prison regulations and goals is almost impractical. Factors of the sources and effects of the concern between prison and mental illness will be observed in this research proposal. Reforms will be provided to improve mental health...

Words: 4562 - Pages: 19

Premium Essay

Mentally Ill and Handicapped in Corrections

...Mentally Ill and Handicapped in Corrections "Corrections is the variety of programs, services, facilities, and organizations responsible for the management of individuals who have been accused or convicted of criminal offenses" (pg 8). The goals of corrections are fair punishment and community protection. These goals not only define the purpose of corrections but also serve as the criteria by which we evaluate correctional work. "Corrections can be viewed as a series of processes: sentencing, classification, supervision, programming, and revocation" (Clear, Cole, & Reisig, pg. 9). While criminals are being processed, the correctional agencies have to deal with the pressure of public opinion, fiscal constraints, and the law. This may lead to actions not seen best suited for achieving fairness or public protection. "The American corrections system today employs over seven hundred thousand administrators, psychologists, officers, counselors, social workers, and others. The federal government, the 50 states, over three thousand counties, and uncounted municipalities and public and private organizations administer corrections at an average annual cost of over $60 billion" (Clear, Cole, & Reisig, pg.13). Corrections contain many subunits, each have their own functions and responsibilities. These subunits are probation officers, halfway houses, prisons, and others. Theses subunits vary in size, goals, clientele, and organizational structure.They are either administered in......

Words: 1279 - Pages: 6

Premium Essay

Mentally Ill and Gun Control

...Mentally Ill Offenders and Gun Control Page 1 Mentally Ill Offenders and Gun Control Page 2 Mental illness is a disease that causes mild to severe disturbances in thought and/or behavior, resulting in an inability to cope with life’s ordinary demands and routines. There are more than 200 classified forms of mental illness. Some of the more common disorders are depression, bipolar disorder, dementia, schizophrenia and anxiety disorders. Symptoms may include changes in mood, personality, personal habits and/or social withdrawal. Mental health problems may be related to excessive stress due to a particular situation or series of events. As with cancer, diabetes and heart disease, mental illnesses are often physical as well as emotional and psychological. Mental illnesses may be caused by a reaction to environmental stresses, genetic factors, biochemical imbalances, or a combination of these. With proper care and treatment many individuals learn to cope or recover from a mental illness or emotional disorder. Most people believe that mental disorders are rare and “happen to someone else." In fact, mental disorders are common and widespread. An estimated 54 million Americans suffer from some form of mental disorder in a given year. Most families are not prepared to cope with learning their loved one has a mental illness. It can be physically and emotionally trying, and can make us feel vulnerable to the opinions and......

Words: 1170 - Pages: 5

Premium Essay

Ill Health

...There are many different ways in which individual’s quality of life can be affected by ill-health. In this assignment I will be discussing how cystic fibrosis and obesity affects the health and lifestyle of the person with the illnesses. What is cystic fibrosis? Cystic fibrosis is an example of ill health, as it is the UK’s most common, life threatening disorder. It is a genetic disorder that is caused by ‘an inherited disease caused by a faulty gene. In the UK, 2.3 million people carry the faulty gene and when two people that are carriers of the gene, there is a 1 in 4 chance in every pregnancy that their child will be born with cystic fibrosis. This gene controls the movement of salt and water in and out of your cells, so the lungs and digestive system become clogged with mucus, making it hard to breathe and digest food.’ This faulty gene causes a variety of symptoms for the person with the disorder, some of these symptoms include: a persistent cough, poor weight gain and recurring chest and lung infections. The cells most seriously affected are the lung cells, this is because the over production of mucus clogs the airways of the lungs and increases the risk of infection due to the amount of bacteria that can reproduce which may lead to lung and heart failure. Cystic fibrosis is a disorder that is getting more treatable over the years and with newfound technology and medication has meant that ’life expectancy for children born and diagnosed with cystic fibrosis (CF) in......

Words: 2561 - Pages: 11

Free Essay

Treatment of Mentally Ill Prisoners

...Assignment 2: Treatment of Mentally Ill Prisoners 1.0 The Treatment of Mentally Ill Prisoners The treatment of mentally ill inmates has been not only a public concern, but has also been identified by Canada’s Correctional Investigator, Howard Sapers as an issue of concern in his 2014 report to parliament. Between 1997 and 2007, offenders entering the prison system with a mental disorder grew 71% in men and 61% in women (Canadian Mental Health Association, 2012). The problem at hand is that correctional institutes and their staff are not widely trained to deal with inmates who suffer from mental disorders. The result then, is that use-of-force interventions, and placement in solitary confinement, often for extended periods of time, are used as methods of dealing with unruly behaviours exhibited by these mentally ill offenders. While there are various issues surrounding mental health in the Canadian judicial system, for the purpose of this report, the discussion will be focused around inadequate methods for dealing with behaviours presented by these inmates, namely by use-of-force and solitary confinement 1.1 Use-Of-Force Techniques In Sapers 2014 report, it is reported that “28% of all use of force interventions involved an offender with a mental health concern as identified by the Correctional Service of Canada (CSC)” (Ministry of Public Safety, 2014). This is likely due to the fact that mentally ill inmates are more likely to self-harm, have unpredictable......

Words: 1710 - Pages: 7

Premium Essay

Benefits of Dehydration in the Terminally Ill

...Therapeutic Benefits of Dehydration in the Terminally Ill Excelsior College Missy Robinson January 8, 2012 In many societies, there is close relationship associated with food and caring. The giving of food is often considered to represent compassion in the minds of most people. It is not surprising that the issue of withholding artificial hydration and nutrition is such a heavily debated topic. To make a more informed decision, patients and/or family members need to be educated about the benefits, legal, and ethical considerations of dehydration in the terminally ill patient. Literature supports that forced hydration during the end of life is of little benefit and may actually worsen a patient’s condition. Dehydration in the terminally ill can be a very therapeutic treatment. The deterioration of the terminally ill patient coincides with no longer having the ability to take oral fluids or nutrition. Dehydration is usually characterized by thirst, dry mouth, decreased skin turgor, decreased urinary output, and electrolyte imbalance. However, not all patients who are terminally ill and not medically hydrated exhibit these signs and symptoms (Vaz, 2010, p.1). This suggests that dehydration in the terminally ill is different than in the acutely ill patient. Dehydration has potential benefits for the end-of-life (EOL) patient. Benefits of dehydration in the terminally ill include perhaps, the most important issue to families, patients, and caregivers......

Words: 1273 - Pages: 6

Free Essay

Treatment of the Mentally Ill Changes

...The changes of the treatment of the mentally ill have also changed the role of the human service professional. We are now faced with treating those who are sometimes, unable to function normally and preform day to day functions necessary to survive. There needs to be services provided for these patients and research done to be able to create the most effective treatment plan which is going to vary from each client. Some careers that can be obtained in the field of human service workers are counselors, case workers, and youth care workers. A counselor would provide clinical, group, or in patient treatment to those in need of services to deal with a diagnosed mental illness. This person could possibly also provide advice on career, family, love, relationships, children, and any other aspect affecting the person at this time. A case worker or case manager would be someone who manages a case of person who typically has been placed in a group home or treatment facility. As a case manager would be responsible for documenting all progress or digression with the clinet, pair them with appropriate services needed, help to teach them day to day skills, and be their advocate with the doctors, nurses, psychologist, courts, families and any other persons involved in their care. A youth care worker would typically be someone hired at a residential treatment progrom or group home for children. This person would be responsible for the day to day care of these children. This job would......

Words: 368 - Pages: 2